Cilt Sanati;Ciltcilik Nedir?

Cilt Sanatı
Yazı, geçmişi geleceğe bağlayarak gelişmenin sürekliliğini sağlayan uygarlık araçlarının önde gelenidir. Geçmişte büyük uğraş ve sabırla meydana getirilen yazma yapıtların korunması için ciltleme gerkesinimi kendisini duyurmuş ve ciltçilik yüzyıllar boyu Türk-İslam güzel sanatlarının önde gelenlerinden biri olmuştur. Türklerin yazıya verdikleri değer, yazma yapıtların bozulmadan kuşaklardan kuşaklara geçmesi için onların özenle ciltlenmesini gerektirmiş.

Klâsik bir cilt, el sanatlarımızdan başlıca, tezhip, nakış, deri traşlama, murakka, hak, hat, katıa vel ebru sanatlarının ürünü olarak değerlendirilmektedir. Araştırmacılar Türklerin daha Orta Asya'da ciltçilikle deri kullandıklarını, deri üzerine madeni kalıplarla süsler bastıklarını saptamışlar.

Fatih Sultan Mehmet'in yazdırttığı, kopya ettirdiği ve zamanının bilim merkezlerinden getirttiği kitaplardan oluşan özel kütüphanesi hükümdarın ilim ve sanata verdiği önemin kanıtı olmuş.
İslâmiyetin yaygınlaşması ve Kurân-ı Kerim yazma kopyalarının çoğaltılması ise tüm İslâm dünyasında ciltçiliğin önemli bir uğraş haline gelmesine yol açmış.

XVI. yüzyıl Türk klâsik cildinin en belirgin yönü, kalıplarla basılan gömme tekniğinde doğacı nitelik taşıyan stilize edilmiş bitki motiflerinin kullanılmasıydı. XVII. yüzyıldan itibaren kapakların hazırlanış tekniğinde önemli bir değişklik olmamış, renk uyumundaki güzellik kendisini koruyabilmiş.

XVIII. yüzyıl kapak süslemelerinde genellikle çiçek motifleri egemen olmuştur. Lake ve gerçekçi motifli ciltlerle, yekşah ciltler yaygınlaştı.
Daha önce kullanılan klâsik motiflere ek olarak gül, karanfil, yabangülü, lale, nar çiçeği, lotus, haşhaş, nilüfer, sümbül çiçeklerinden oluşan motiflerinden oluşan motiflerin bazen serpiştirme, bazen buket, bazen tekli, çiftli, üçlü bordürler içinde ince bir zevkle, son derece ustaca kullanıldığı görüldü. Bu dönem ciltlerinin bir özelliği de deri üzerine sırma işleme ile halkâr süslemenin kullanılması ve sanatçının cilt kapağı üzerinde imzasının bulunmasıdir.
XX. yüzyıl başlarından itibaren klâsik Türk cildi yerini modern cilde bırakmistir.

Cilt Sanatıyla İlgili Terimler:

Türk ciltlerinde kapaklar taşmaz, kitabın boyundadır ve ciltlerde kullanılan bazı terimler vardır.
Bunlar:

Katıa: Daha çok 15. ve 16. yüzyıl'larda kullanılan Türk oyma sanatına denir. Ciltlerde özellikle iç kapaklarda çok kullanılır;
Şiraze dikiş tarzı: Renkli ipek makara iplikleriyle sağlamca örme tekniğidir;

Köşebend: Cilt kapağının dört köşesine işlenen süslemelerdir;

Vessale: Onarımda birliştirme, aynı cins kağıt veya deri ile ekleme tekniğidir;

Akkase: Sayfa kenarları ayrı, ortası ayrı renklerle renklendirme tekniğidir;

Zahriye: Genellikle metin sayfalarından daha kalınca ve değişik renkteki kitap kapaklarından sonra gelen ilk iç sayfayadır;

Bordür: Klasik ciltlerde kapağın dış kenarını cevreleyen bölümdür. Yerine göre "Pervaz, ulama, kenar suyu" gibi isimler almaktadir;

Cender: Ciltlenecek kitap dikildikten sonra, altının yapıştırılabilmesi için mengene olarak kullanılan aletdir;

Cilbend: Yazma kitapların ciltlerini korumak için kullanılan kutudur;

Cilt ara kapağı: Ciltlenmiş bir kitapta dış kapak ile ara kapak arasında bulunan yaprak;

Cilt kanadı: Kitap kapağı yerine kullanılan terimdir;

Deffe: Kitap cildinin iki kapağından her birine verilen isim;

Edirne Kari: Edirne'de yapılan ciltler;

Herat cildi: Herat'ta yapılan cilt;

Istampa cilt: Üzerine modelin hakkedildiği bir metal ıstampa kızdırıldıktan sonra, derinin üzerine basılarak elde edilen süslemedir;

Kalıp: Çeşitli süslemelerin deriye basılması için kullanılan alet;

Kalıp Baskısı: Cilt kalıbı yapmak için kullanılan aletdir;

Kürrase: Yazma kitapların sekiz sayfadan oluşan forması bu şekilde isimlendirilmektedir;

Lake Cilt: Tahta, mukavva veya deri üzerine yapılan çeşitli boyamaların üzerine vernik sürülerek elde edilen ciltdir;

Murassa cilt: Değerli taşlarla bezenen cilt;

Mücellid: Cilt sanatıyla uğraşan kimseye denir;

Rugani: Ciltlerde yapılan nakış ve resimlerin parlak görünmesi için sürülen vernik cinse bir maddedir;

Sadberk: Cilt kapaklarının ortasına süs yerinde yapılan şemsenin üst tarafındaki şekiller hakkında kullanılır;

Şiraze: Klasik ciltte kitabın yapraklarının düzgün durmasını sağlayan bağ ve örgüye verilen addir;

Yazılı cilt: İç kapağında, mıklep içi bordürlerde ayet ve beyitler
yazılı olan ciltlerdir;

Yazma cilt: Üzerleri sıvama altın veya ezilmiş altın sürülerek yapılan ciltlerdir.

Yorumlar

Yeni yorum gönder

Bu alanın içeriği gizlenecek, genel görünümde yer almayacaktır.
  • Web sayfası ve e-posta adresleri otomatik olarak bağlantıya çevrilir.
  • İzin verilen HTML etiketleri: <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <img> <b> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Satır ve paragraflar otomatik olarak bölünürler.

Biçimleme seçenekleri hakkında daha fazla bilgi

Anket

Sitemizi nerden buldunuz?:

Son yorumlar